محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1454
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
سال صبيّهء امير گونه خان در حبالهء نكاح نواب شاهزاده حسينعلى ميرزا درآمد و در پانزدهم ماه جمادى الآخره به اين سور پرداختند و زياده از صد هزار تومان مخارج اين عيش شد - هم در اين سال مهديعلى خان ملقّب به بهادر جنگ از جانب حكومت هندوستان انگليس با تحف و هدايا به دربار معلّى آمده سلطنت اعليحضرت خاقان كشورستان را تهنيت و تبريك بگفت - نيز فرستادهء تيپوصاحب پادشاه دكن با سه زنجير فيل و چند قفس مرغهاى غريب مطبوع ، و اكليلى مكلّل به جواهر به دار الخلافهء باهره آمده هداياى خود را تقديم حضور مبارك نموده مورد تفقّدات ملوكانه گرديده با جوابى لايق و انعامى شايان مراجعت كرد - هم در اين سال حكمرانى مازندران به نواب شاهزاده محمد قلى ميرزا مفوّض شد و فرمانفرمائى فارس را به نواب شاهزاده حسينعلى ميرزا دادند ، و ميرزا نصر اللّه علىآبادى كه نواب حسينقلى خان او را از نور بصر محروم ساخته بود به وزارت مازندران و پيشكارى نواب شاهزاده محمّد قلى ميرزا برقرار گرديد و چراغعلى خان نوائى مازندرانى نيز به پيشكارى فارس مفتخر گشت - هم در اين سال حضرت امجد نايب السلطنه وليعهد از آذربايجان به دار الخلافه آمده شرفياب حضور اعليحضرت خاقان كشورستان گرديدند و پس از چندى باز به آذربايجان معاودت فرمودند و نواب امير كبير سليمان خان اعتضاد الدوله و رضا قلى خان و ابراهيم خان قاجار به همراهى آن حضرت مامور گرديدند - هم در اين سال اللهيار خان قليجى كه به راه خودسرى مىرفت عريضهاى مشتمل بر اظهار اطاعت و انقياد به دربار معلّى انفاذ داشت و مصمّم گرديد كه صبيّهء خود را به خدمت خدام حرمت جلالت فرستد و ميرزا اسد اللّه مستوفى نورى به انجام اين خدمت منتخب گشت - هم در اين سال عساكر منصوره از اطراف ركاب همايون احضار شدند و همه راه اطاعت پيمودند مگر دستجات شقاقى كه به تسويلات صادق خان شقاقى تقاعد و تخلف كردند ، و چون پيش از اين خلاف و نفاق صادق خان معلوم شده بود مغضوب و مورد سخط اعليحضرت خاقانى گرديده و او را در خانهء تنگ موقوف و محبوس داشتند تا از گرسنگى راه ديار عدم پيش گرفت و محمد على خان برادرش به سركردگى شقاقى برقرار آمد و برادر ديگرش سارو خان به ريشسفيدى طايفهء مزبوره سرافراز